Nadchodzi koniec refundowanych badań cytologicznych. Od sierpnia zastąpi je bardziej precyzyjne badanie

Rak szyjki macicy to jeden z częstszych nowotworów występujących u kobiet. Co roku diagnozuje się go u ok. 570 tys. kobiet na świecie. W Polsce rocznie wykrywa się go u ponad 2,3 tys. kobiet, 1,8 tys. umiera z tego powodu. Ten nowotwór na wczesnym etapie jest wyleczalny w ponad 99 proc. przypadków. Jednak, aby móc wyleczyć, trzeba najpierw go zdiagnozować. Temu służą badania profilaktyczne.

Trzeba się badać

Jak podkreślają lekarze, każda kobieta po 25 roku życia powinna regularnie wykonywać takie badania. Może je wykonać za darmo w ramach programu profilaktyki raka szyjki macicy. Przez lata dostępne było jedynie badanie cytologiczne. W ubiegłym roku pojawiły się dwa nowoczesne badania – test HPV HR oraz – jako badanie uzupełniające – cytologia na podłożu płynnym (LBC).

Z końcem lipca cytologia przestanie być refundowana w ramach programu profilaktycznego. Test HPV HR będzie jedyną metodą diagnostyczną finansowaną przez NFZ. Ta zmiana była zapowiadana od jakiegoś czasu, a jej zasadność ostatecznie potwierdziły wyniki programu pilotażowego przeprowadzonego przez Narodowy Instytut Onkologii we współpracy z Ministerstwem Zdrowia, Narodowym Funduszem Zdrowia i 8 konsorcjami. Dowiodły one, że test HPV HR jest blisko dwukrotnie skuteczniejszy niż klasyczna cytologia w wykrywaniu ryzyka raka i stanów przedrakowych szyjki macicy.

Ale już nie z wykorzystaniem cytologii

W programie, który trwał w latach 2019 – 2023, uczestniczyło 33 506 kobiet. Po opublikowaniu ostatecznych wyników programu w „The Lancet Regional Health – Europe” Ministerstwo Zdrowia podjęło decyzję, aby jeszcze w tym roku skuteczniejsza i nowocześniejsza diagnostyka zastąpiła klasyczną cytologię – dotychczasowy standard badań przesiewowych.

– Od lipca 2025 r. test HPV HR jest dostępny w ramach profilaktyki raka szyjki macicy, ale dotychczas to klasyczna cytologia stanowiła najpowszechniej wykonywane badanie w ramach profilaktyki. Część kobiet i lekarzy nie dowierzała w skuteczność testu HPV HR. Udowodniliśmy na grupie ponad 33 tys. polskich kobiet, że nowa technologia w postaci testu HPV HR jest dwukrotnie bardziej skuteczna w profilaktyce raka szyjki macicy, wykrywaniu zagrożenia nowotworem i stanów przedrakowych. Test HPV HR powinien stać się jedynym obowiązującym testem przesiewowym – mówił prof. dr hab. n. med. Andrzej Nowakowski, kierownik Poradni Profilaktyki Raka Szyjki Macicy w Narodowym Instytucie Onkologii im. Marii Skłodowskiej-Curie, główny autor publikacji.

Zgodnie z rekomendacjami opublikowanymi w 2025 r. przez European Commission Initiative on Cervical Cancer, testy HPV HR stanowią obecnie jedyną rekomendowaną metodę badań przesiewowych w kierunku raka szyjki macicy w Europie. Profesor Nowakowski był członkiem zespołu, który opracował rekomendacje.

Nie jest potrzebne skierowanie

Test HPV HR wygląda podobnie jak cytologia, trwa chwilę i nie powoduje większych dolegliwości bólowych. Badanie polega na pobraniu wymazu z szyjki macicy przy użyciu jednorazowej szczoteczki.

Z darmowego testu HPV HR mogą skorzystać kobiety w wieku od 25 do 64 lat. Nie jest potrzebne skierowanie.

Na badanie można zapisać się na kilka sposobów:

• dzięki Centralnej E-rejestracji w Internetowym Koncie Pacjenta,
• przez aplikację mojeIKP,
• poprzez bezpłatną infolinię NFZ pod numer 800 190 59,
• poprzez wyszukiwarkę NFZ "Gdzie się leczyć" – z listy programów profilaktycznych należy wybrać "Profilaktyka raka szyjki macicy", a następnie wskazać województwo, aby zobaczyć listę placówek,
• bezpośrednio w poradni ginekologiczno–położniczej mającej umowę z NFZ.